پایگاه اطلاع رسانی دکتر رضا شجیع- نقد و معرفی کتاب
نقد کتاب اخلاق در مدیریت ورزشی

حذف تصاویر و رنگ‌ها
نقد کتاب اخلاق در مدیریت ورزشی

رضا شجیع

AWT IMAGE

نویسندگان: جوی تی دی سن سی، دنی روزنبرگ
مترجمان: دکتر سید محمد حسین رضوی، محسن بلوریان
ناشر: موسسه فرهنگی شمال پایدار

اخلاق در مدیریت ورزشی نام کتابی است که واژه ورزش را به معنای وسیع تری از فعالیت های بدنی نظیر بازی های سنتی شبیه فوتبال، بسکتبال، فوتبال، آمادگی جسمانی و غیره در نظر گرفته است. بر اساس نظر نویسندگان در دیباچه کتاب، دلالت استفاده از واژهء ورزش، اجتماعی بودن آن است و از طرفی نیاز آن را به سازماندهی رسمی و مدیریت نشان می دهد. به طوری که مدیریت چنین فعالیت هایی، باید با در نظر گرفتن ملاحظات و تفکرات اخلاقی جدی مبتنی بر درستی یا نادرستی قضاوت ها یا اعمال هدایت شوند. از این رو، نویسندگان کتاب، ایدئولوژی ذهنی و بنیادین خود را این چنین عنوان کرده اند که بسیاری از مشکلات اخلاقی موجود در ورزش معاصر، ناشی از ساختار اداری و دیوان سالاری آن است. از این رو نویسندگان، مدیران ورزشی را به ناجیانی تشبیه می کنند که می توانند با شناخت هویت اخلاقی سازمان، تیم و یا رشته ورزشی خود، آن را اصلاح کرده و بهبود بخشند.
کتاب اخلاق در مدیریت ورزشی، برداشتی مفصل و البته سطحی از اخلاق در ورزش معاصر است و بر پایهء شناخت نگارنده از ادبیات پیشینه، جزء اولین تلاش ها در حوزه اخلاق ورزشی محسوب شده و قرار است پُر کننده یک جای خالی در ادبیات علمی این حوزه باشد. نکتهء قابل تأمل در ارتباط با این کتاب، اعتقاد راسخ نویسندگان مبنی بر آموزش پذیری اخلاق در افراد مختلف است و اینکه قرار است مدیران، ‌اساتید و دانشجویان به کمک این کتاب در مباحث اخلاقی وارد شده و یک شاخص علمی قابل قبول برای قضاوت های اخلاقی خود در اختیار داشته باشند.

مباحث اثر
کتاب اخلاق در مدیریت ورزشی به چهار بخش اصلی تقسیم شده است. قسمت اول با عنوان «مدیریت ورزشی و نظریه اخلاقی» که سه فصل اول کتاب را تشکیل می دهد، ترکیبی مفصل از مفاهیم و مشکلات اساسی در اخلاق و نظریه های اصلی آن است. بخش دوم کتاب با عنوان «اخلاق شخصی و حرفه ای» فصل های چهارم و پنجم کتاب را دربرگرفته و به برخی مدل ها و کدهای اخلاقی موجود در ورزش اشاره می کند. بخش سوم کتاب تحت عنوان «اخلاق کاربردی در مدیریت ورزشی» به بررسی سرشت اخلاق در حیطه های خاص مدیریت ورزشی نظیر حقوق و بازاریابی ورزشی می پردازد. بخش چهارم کتاب نیز تنها مشتمل بر یک فصل است و آینده اخلاق در مدیریت ورزشی را مورد بررسی قرار می دهد. هر چند محتوای این فصل، ماهیتی تجربی و ذهنی دارد اما در ارتباط با هدایت رفتار مدیران در سال های آینده راهکارهایی کاربردی ارایه می دهد.

فصل اول: مقدمه
این فصل، تصویری کلی از مفاهیم و مسائل اخلاقی موجود در ورزش ترسیم کرده و به نوعی شناختی نسبی از جایگاه ورزش در جامعه، جایگاه ارزش در مطالعه اخلاق نظری، شخصی و حرفه ای ارائه می‌کند. ضمن اینکه پایان بخش این فصل، جستاری کوتاه در باب مسئولیت اجتماعی است و اینکه مسئولیت اجتماعی، پاسخگویی اخلاقی و قانونی افراد به خود و دیگران است.
فصل دوم: مفاهیم و مسائل اساسی در استدلالات اخلاقی
فصل دوم کتاب، گذری سطحی در باب ابعاد و مفاهیم اخلاق محض است و تلاش می کند به نوعی تمایز میان اخلاق نظری و عملی و همچنین رفتارهای اخلاقی و غیر اخلاقی را مشخص سازد. همان طور که بیش از این نیز گفته شد، این فصل، بنیانی برای طرح مفاهیم اساسی اخلاقی، واژه شناسی و مسائل آن فراهم نموده است تا درک سرشت قضاوت های اخلاقی طرح شده در فصل های بعدی کتاب را امکان پذیر سازد.
فصل سوم: نظریه های بنیادین اخلاق
بحث پیرامون گروه های متنوعی از اصول اخلاقی سنتی و نوین و همچنین مبانی نظری آن ها، محتوای اصلی فصل سوم کتاب را تشکیل می دهد. نظریات چون غایت گرایی، منفعت گرایی، نسبیت گرایی، دیدگاه های کانت، راس و مارکس از جمله دیدگاه های مطرح شده در این فصل از کتاب هستند.
فصل چهارم: اخلاق فردی، حقوق و مسئولیت ها
تفکیک مسئولیت اخلاقی افرادی که به نوعی درگیر ورزش هستند نظیر بازیکنان، مربیان، خبرنگاران، مدیران و غیره، امری است که در این فصل کتاب مورد بحث قرار گرفته است. نکته قابل توجه در این فصل، فراخوان همگانی انتهای فصل برای پیگیری مسائل اخلاقی است. بدین معنا که یک مسئول خاص در ورزش به تنهایی نمی تواند مسائل اخلاق را پیگیری نماید و این مسئولیت همه ذینفعان درگیر در ورزش است.
فصل پنجم: اخلاق حرفه ای و مسئولیت اجتماعی
در این فصل، مسئولیت اجتماعی بازیکنان یک تیم ورزشی و مسئولیت های مستقیم و غیر مستقیم مالک تیم در قبال مردم مورد بحث قرار گرفته است. نکته قابل توجه در این فصل، داشتن نگاه محوری به مردم است، به طوری که بر اساس نظر نویسندگان، مردم باید در محوریت خدمت رسانی به عنوان اصیل ترین مفهوم مسئولیت اجتماعی قرار گیرند.
فصل ششم: الگوها و کدهای اخلاقی
موضوع کلی فصل ششم به کدهای اخلاقی اختصاص یافته است. اهداف و وظایف کدهای اخلاقی، محدودیت ها و نیاز به کدهای اخلاقی و در نهایت تدوین کدهای اخلاقی، محورهای کلیدی فصل ششم را تشکیل می دهند.  
فصل هفتم: وظایف مدیران ورزشی
صفحات ابتدایی این فصل به توصیف وظایف اصلی یک مدیر ورزشی نظیر برنامه‌ریزی، سازماندهی، هدایت و رهبری و در نهایت ارزیابی می‌پردازد. نویسندگان در این فصل تلاش می کنند به این نکته اشاره کنند که مسائل اخلاقی در تمامی وظایف یک مدیر وجود داشته و مدیر باید ضمن برخورداری از مسئولیت اخلاقی، توانایی تحلیل مسائل اخلاقی را نیز داشته باشد.
فصل هشتم: تصمیم گیری
یک مدیر ورزشی، روزانه و به طور مستمر با مسائلی برخورد می کند که انتخاب هر گزینه برای حل مسئله، ممکن است منجر به از دست دادن منافعی از فرد یا دیگران شود. از این رو تصمیم گیری اخلاقی به عنوان فرایند انتخاب بهترین گزینه، موضوعی است که به طور مفصل در این فصل مورد بحث قرار گرفته است. از ویژگی های این فصل، استفاده از مثال ها و استنادات علمی فراوان و نیز بهره گیری از نظریات اخلاقی اندیشمندانی چون جوزفسون، کولبرگ و گلیکان است.
فصل نهم: بازاریابی ورزشی
بازاریابی ورزشی، خود موضوعی عمیق و کاملاً تخصصی است و بحث پیرامون مسائل اخلاقی آن نیازمند آسیب شناسی دقیق کلیه بخش های آن است. با این حال نویسندگان در فصل نهم کتاب به این موضوع پرداخته و محورهایی چون وظایف مدیر در قبال مشتری و نیز ملاحظات اخلاقی در مقولهء تبلیغات را مد نظر قرار داده اند.
فصل دهم: مدیریت کارکنان
در این فصل به تعهدات اخلاقی مدیران در قبال کارکنان خود اشاره شده و مفاهیمی چون استخدام، حقوق منصفانه و همچنین آزادی کارکنان مورد بحث قرار گرفته است. ورود به مسائل شخصی کارکنان توسط مدیران، موضوع روز و بحث برانگیز مدیریت معاصر است که در این فصل مثال های ملموسی  در ارتباط با آن ارائه شده است.
فصل یازدهم: جنبه های قانونی و حاکمیت در ورزش
همان طور که نویسندگان نیز در ابتدای فصل اشاره کرده اند، بحث در مورد هر یک از حوزه های حقوق ورزشی، آن هم به طور مستقل غیر ممکن بوده و از این رو تنها به بررسی ارتباط بین اخلاق و حقوق در ورزش بسنده شده است. حاکمیت و قوانین تبعیض آمیز از جمله مفاهیمی هستند که در این فصل به آن ها اشاره شده است.
فصل دوازدهم: آینده اخلاق مدیریت ورزشی
مشخص کردن اهداف بالقوه اخلاق در مدیریت ورزشی، تعیین افراد مسئول رفتار اخلاقی در موقعیت‌های ورزشی و نیز پیشنهاد روش های توسعه اخلاقی ورزش، رئوس مطالب ارائه شده در این فصل را تشکیل می دهد.  

نقد صوری
ساختار کتاب از نظر صوری دارای ویژگی های مثبتی است که از جمله آن ها می توان به وجود هدف در ابتدا و وجود سؤالات مرور محتوایی در انتهای هر فصل اشاره کرد. ضمن اینکه بخش هایی تحت عنوان «مفاهیم اصلی» برای روشن کردن ذهن خواننده در ارتباط با نکات برجسته هر فصل آورده شده است. بهترین واژه در ارتباط با کیفیت ترجمه کتاب، واژه «شتاب زدگی» است که در برخی بخش ها، مخاطب آشنا با ادبیات علمی اخلاق محض را تا حد زیادی آزار می دهد. مثال بارز آن، استفاده از واژه «قوانین اخلاقی» برای ترجمه مفهوم «کدهای اخلاقی» در فصل ششم است که مخاطب را با نوعی سردرگمی و ابهام روبرو می سازد. این امر نشان می دهد مترجمین با ادبیات علمی اخلاق بیگانه بوده و در بسیاری از موارد به حدسیات ذهنی خود برای انتخاب واژه های فارسی و معادل مناسب بسنده کرده اند. این در حالی است که تسلط مترجمان بر مبانی مدیریت ورزشی کاملاً مشهود بوده و ترجمه علاوه بر جمله بندی های قابل قبول، از ویژگی هایی چون سادگی و روانی قلم نیز برخوردار است. از دیگر نکات قابل توجه، واژه نامه فارسی به انگلیسی انتهای کتاب است که می تواند برای خوانندگان بسیار مفید باشد.

نقد محتوایی
مهمترین نکته در کتاب اخلاق در مدیریت ورزشی آن است که برای انتخاب نظام ها و دیدگاه های فلسفی متفاوت، به شعور و حقوق خواننده احترام گذاشته و ضمن استفاده از یک الگوی التقاطی،‌ همواره از نتیجه گیری متقن و مطلق گرایانه در قضاوت اجتناب کرده است. به این معنی که هیچ الگوی مناسبی برای همگان وجود ندارد و این فرصت همواره برای مخاطب یا خواننده وجود دارد که بر اساس توانایی ها، معیارها‌، شخصیت و روش فکری خود، الگو و فلسفه اخلاقی متناسب را انتخاب کند. از این رو، رویکرد کلی کتاب، انتقادی بوده و از خواننده نیز انتظار دارد کتاب را با اندیشه انتقادی مطالعه کرده و با نتایج اخلاقی نیز به گونه ای انتقادی برخورد کند. نکته دیگر اذعان نویسندگان به پیچیده بودن مبحث اخلاق است، از این رو آنان تلاش می کنند با استفاده از بیانی ساده، مثال گونه و مستند، قدری از پیچیدگی موضوع بکاهند. اما زیباترین تعبیر در مورد این کتاب، نوشته ای است از اسکات کرچمار، استاد برجسته دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا که معتقد است؛ "کتاب اخلاق در مدیریت ورزشی برای آن هایی نیست که می خواهند در استخری عمیق از مشکلات اخلاقی شیرجه بزنند، بلکه برای کسانی است که شنا را از قبل می دانند". از این روست که نویسندگان یک سوم متن کتاب را به ارائه واژه ها، دیدگاه ها و روش های استدلالی در علم اخلاق اختصاص داده اند. این امر کتاب را برای مخاطبان غیردانشگاهی نظیر مدیران ورزشی و ورزشکاران، به آدامسی تبدیل کرده است که در ابتدا تلخ و هر چه جویده شده و به انتهای کتاب نزدیک می شود، محتوای آن شیرین و شیرین تر می شود. به عبارت دیگر، واژه ورزش در فصول اولیه کتاب، واژه‌ای تزئینی بوده و در صورت حذف آن، تغییر معنی‌داری در محتوای فصول ابتدایی کتاب رخ نمی دهد. البته نویسندگان بر این امر آگاه هستند و معتقدند ورود به مبحث اخلاق ورزشی بدون آگاهی از نظریات بنیادین آن، تلاشی بیهوده بوده و راه به جایی نخواهد برد. با این حال، تلاش برای بومی‌سازی ذهنی و همچنین ورزشی سازی نظریات محض اخلاقی در فصول ابتدایی، امری است که می توانست بر جذب مخاطب هدف و همچنین غنای کتاب بیافزاید. نکته دیگری که در مورد محتوای کتاب می توان اشاره کرد، گم شدن مفاهیمی چون "سازمان" و "سازمان ورزشی" است. در واقع نویسندگان تکلیف خود را در ارتباط با مخاطب هدف و محور گفتمان اخلاقی خود مشخص نکرده اند. همان طور که در مقدمه نیز ذکر شد، برداشت آن ها از اخلاق در ورزش عمیق و در برخی بخش ها سطحی است و تنها در یک فصل کتاب، تخصصی تر به مقوله اخلاق در بازاریابی ورزشی اشاره شده است.
از جمله دیگر نکات قابل تأمل در این کتاب، توجه به نوعی اخلاق عُرفی، فارغ از دیدگاه های دینی و مذهبی است، بدین معنی که در بخشی از کتاب، اخلاق را آن چیزی معرفی می کند که مردم می گویند و بدان عمل می کنند. این دیدگاه نشأت گرفته از ایدئولوژی سرمایه داری حاکم بر غرب و بویژه آمریکای شمالی است که به نوعی بر محتوای کتاب نیز سایه افکنده است. به زعم نویسندگان، مدیران ورزشی نمایندگان جامعه هستند که در محیط های با سطح تعاملی بالا کار کرده و باید در همه حال و همه وقت، حامی منافع مردم و کارکنان خود باشند. این جمله نیز بیانگر حاکمیت نوعی ایده آل گرایی در ناخودآگاه ذهنی نویسندگان است.

ارزیابی کلی
کتاب اخلاق در مدیریت ورزشی را از نظر مبانی مکتوب اخلاق ورزشی در کشور می توان به «واحه» تشبیه کرد. واحه همان آبادی میان کویر و یا ریگستان است. از این جهت که بین کمیت آثار علمی مرتبط با اخلاق ورزشی با ضرورت و احساس نیاز آن در کشور تطابقی وجود ندارد. بر همین اساس کتاب حاضر، به رغم برخی کاستی های صوری و محتوایی اشاره شده، برای اقشار مختلف ورزشی بویژه دانشگاهیان مفید بوده و می تواند راهگشای تألیف کتاب ها، پایان نامه ها و رساله های علمی بسیاری در حوزه اخلاق ورزشی کشور باشد.   
نشانی مطلب در وبگاه پایگاه اطلاع رسانی دکتر رضا شجیع:
http://shajie.ir/find.php?item=1.61.61.fa
برگشت به اصل مطلب