پایگاه اطلاع رسانی دکتر رضا شجیع- نقد و معرفی کتاب
مکتب دهداری؛ ملغمه ای از همه خوبی ها

حذف تصاویر و رنگ‌ها

نقد کتاب مکتب دهداری، منتشر شده از سوی پژوهشگاه تربیت بدنی

مکتب دهداری؛ ملغمه ای از همه خوبی ها

.

رضا شجیع

.
AWT IMAGE

سال ها سلطه رسانه های جمعی یک طرفه، نظیر تلویزیون به پایان رسیده و حالا همه می توانند حرف بزنند، نقد کنند، واکنش آنی نشان دهند و در نهایت درونیاتشان را آنطور که خودشان می خواهند، بدون سانسور و محدودیت رسانه ای کنند. این روایت این روزهای ماست و در مقابل مخالفان سرسختی که دارد، طرفدارانی دارد که معتقدند دموکراتیزه شدن فضای مجازی، در نهایت جامعه را به سمت دموکراسی هر چه بیشتر سوق می دهد. نمونه های آن که نشان از تأثیر فضای مجازی بر تصمیم گیری های رسمی دولت هاست فراوانند و در سخن از آن ها در این مجال نمی گنجد. اما هدف از نوشتار حاضر این است که این روزها می بینم اکثر سر نخ همه چیز به اخلاق ختم می شود و این سوء تفاهم زبانی به تولیدات علمی و دانشگاهی نیز رسوخ کرده است.

چندی پیش در مراسم بزرگداشت مرحوم پرویز دهداری، کتابی توسط پژوهشگاه تربیت بدنی و علوم ورزشی توزیع شد که به نوعی زندگی و تفکرات مرحوم پرویز دهداری را توصیف کرده است. این کتاب به قلم استاد خوبم جناب دکتر محمد خبیری و جناب مهدی غفوری یزدی تدوین شده و تلاش می کند با استفاده از روش شناسی مرسوم روایتی، چارچوبی از مکتب دهداری به خوانندگان و مخاطبان ارایه کند. به محضی که کتاب را دریافت کردم آن را مطالعه کردم و متوجه شدم کتاب در جایی که تلاش می کند ویژگی های مکتب دهداری را توصیف کند، به بیراهه رفته است. کتاب مکتب دهداری را در حد بقچه ای از تمام واژه های مثبت و خوب تقلیل داده است. دقت داشته باشید که من در اینجا نقدی به شخصیت و منش مرحوم پرویز دهداری وارد نمی کنم، نقد من کتابی است که تلاش می کند مکتب دهداری را تبیین کند اما به واسطه بی توجهی به سوء تفاهم های زبانی و تبیین نادرست ارزش های مکتب، این مکتب را به مجموعه ای بی مصرف و غیر کاربردی تبدیل می کند. اجازه دهید این سوء تفاهم زبانی و ارزشی را به شکل شفاف تر و ساده تری توضیح دهم:

غربی ها وقتی از «اخلاق» صحبت می کنند منظورشان با تفسیری که ما از اخلاق ارایه می کنیم متفاوت است، در جایی که ما همه چیز را اخلاق می نامیم، آن ها اخلاق فردی را moral می نامند و اخلاق قراردادی یا فلسفه اخلاق را ethics خطاب می کنند. اخلاق فردی ناظر بر ارزش های اجتماعی و اخلاق قراردادی ناظر بر ارزش های اخلاقی است. نظم، تحصیل، خدمت، محبت، نگرش مثبت، کار، تلاش، روحیه پر انرژی، پشتکار، صمیمی، مصمم، صبور، هوشمند و غیره که در این کتاب به عنوان ویژگی های مکتب دهداری از آن ها نام برده می شود همه و همه از جنس moral و ناظر بر ارزش های اجتماعی هستند. یعنی حتی یک دزد هم می تواند پرتلاش، با پشتکار و منظم باشد و به جای خالی کردن یک خانه، راس ساعت و با وسواس و پر انرژی در یک شب، پنج خانه را خالی کند. بر اساس نظر باندورا، انسان ها از لحظه تولد، این ارزش ها را یاد گرفته و الگوبرداری می کنند. اینکه مکتبی مثل مکتب دهداری از منظر تربیتی به دنبال ترویج چنین مفاهیمی از طریق ورزش باشد، امری مطلوب و پسندیده است، اما جداسازی این ویژگی های اجتماعی و تأکید بیشتر بر ویژگی های اخلاقی، امری است که باید مورد توجه قرار می گرفت. منظور از ارزش های اخلاقی، ارزش های جهان شمولی است که در همه ادیان و مذاهب بر آن ها تأکید شده است، صداقت، عدالت، احترام و مسئولیت پذیری ناظر برارزش های اصیل اخلاقی هستند و بر این اساس هرگز یک دزد نمی تواند صادق، عادل، محترم و مسئولیت پذیر قلمداد شود.
.

AWT IMAGE
.

کتاب «مکتب دهداری» همه این ارزش ها را یک جا و بدون در نظر گرفتن این مرزبندی مهم روی هم می ریزد و انگار تلاش می کند واژه مثبتی نباشد که فراموش کند و اتفاقاً آنجا که در مقدمه کتاب، تدوین چارچوب مکتب دهداری را پاسخ به خلاء اخلاقی ورزش ایران ارجاع می دهد، فراموش می کند که اتفاقاً «اخلاق» حلقه مفقوده کتاب و مکتب تدوین شده است و تنها در جایی که می خواهد به جنبه های اخلاقی این مکتب اشاره کند، باز هم از واژه «با اخلاق» استفاده می کند. به همین دلیل است که این کتاب در انتها نمی تواند بر روی تمایز خاصی متمرکز شود و چارچوب آموزشی و تربیتی منحصر به فردی ارایه دهد. کتاب مکتب دهداری، این مکتب را در حد یک «تعریف نامه» تقلیل می دهد و حرف جدیدی برای اخلاق ورزشی ایران ندارد. علت آن است که کتاب میان ارزش های اجتماعی و اخلاقی معلق است و از جایی به بعد به سمت ارزش های اجتماعی غش می کند.

کتاب را تهیه کنید و با رویکردی نقادانه مطالعه کنید. در نهایت متوجه خواهید شد که علی رغم تدوین چنین کتاب هایی در مورد پرویز دهداری، نمی توانیم کسی مثل او تربیت کنیم و حتی کسی مثل او در اطرافمان پیدا کنیم. مشکل در اطراف و اطرافیان ما نیست، مشکل در ذهن ماست و روش هایی که می خواهیم از طریق آن اخلاق را به زور ترویج کنیم.

نشانی مطلب در وبگاه پایگاه اطلاع رسانی دکتر رضا شجیع:
http://shajie.ir/find.php?item=1.61.659.fa
برگشت به اصل مطلب