پایگاه اطلاع رسانی دکتر رضا شجیع- یادداشت های من
جعبه سیاه سیاستگذاری

حذف تصاویر و رنگ‌ها  | تاریخ ارسال: 1399/8/19 | 
جعبه سیاه سیاستگذاری

رضا شجیع

کودکی را تصور کنید که سعی دارد دربی را باز کند، باید دستگیره (به مثابه ورودی) را دستکاری کند تا حرکت دلخواه خود یعنی باز شدن درب (به مثابه خروجی) را تولید کند. او این چنین می آموزد که بدون آگاهی از مکانیسم داخلی یک سیستم و نحوه اتصالات داخلی آن می‌تواند کارش را راه انداخته و به خروجی مورد انتظار دست یابد. در زندگی روزمره ما در هر نوبت با سیستمهایی روبرو می شویم که سازوکارهای داخلی آنها برایمان کاملاً باز و قابل رویت نیست و از این رو ناخواسته روش های متناسب با جعبه های سیاه را یاد می گیریم.
این یک پاراگراف ساده برای درک تیٔوری عمومی جعبه سیاه است. تیٔوری جعبه سیاه مبتنی بر یک ورودی، یک خروجی و یک جعبه سیاه است که عملیات سیستم که برای ناظران هم قابل رویت نیست، داخل آن انجام می شود. شاید مغز انسان، ساده ترین نوع جعبه سیاه باشد که تناسب ورودی و خروجی (رفتار)، ملاک عملکرد آن محسوب می شود.
در روانشناسی رفتارگرایان و در عرصه سیاست؛ نیٔوریٔالیست ها طرفدار این نظریه هستند، از منظر آنها؛ دولت ها و سازمان ها به مثابه جعبه سیاهی تلقی می شوند که فرایندها و نحوه تصمیم گیری سیستم هایشان برای همگان قابل رویت نیست. آن ها معتقدند مادر فساد در نظام های اداری فقط و‌ فقط سیاه بودن جعبه دولت ها و‌ سازمان ها است. از نظر آنها؛ ساختارها به تدریج و طی زمان یاد می گیرند منفعت و سود بیشتر آنها به جای تولید خروجی های واقعی مبتنی بر عملکرد بهینه، ساخت خروجی های نمایشی، تقلبی و بی مصرف برای جامعه است. از  اینرو آنها به تدریج تلاش می کنند ساختارها و فرایندهای خود را پنهان کرده و در نهایت پوشش خود را به جعبه سیاه تبدیل کنند.
نکته جالبتر اینکه بر اساس همان مثالی که در ابتدای نوشتار ذکر شد، جامعه هم طبق عادت نهادینه شده، تمایل چندانی به درک و مشاهده پیچیدگی های فرایندی سیستم ها (دولت ها و سازمان ها) ندارد و ملاکش صرفا خروجی های سیستم است. خروجی هایی که به دلیل ساز و کارهای بیمار، اغلب دستکاری شده، کوتاه مدت و ناپایدار هستند. به همین دلیل است که نیٔوریٔالیست ها راهبرد سیاستگذاری باز و واقعی سازی تصمیم گیری را به دولت ها و سازمان ها پیشنهاد می کنند. آنها به شدت بر این باورند که راه مبارزه با #فساد از شفاف سازی و حرکت به سمت جعبه شفاف می گذرد. راهی طولانی که البته طرفداری در بین ساختارگرایان و نظریه پردازان لیبرال ندارد.

 
نشانی مطلب در وبگاه پایگاه اطلاع رسانی دکتر رضا شجیع:
http://shajie.ir/find.php?item=1.83.985.fa
برگشت به اصل مطلب